ماموریتهای سازمان بهزیستی از حمایت افراد دارای معلولیت تا حمایت از زنان سرپرست خانوار و سالمندان چنان گسترده است که پرداختن به هر کدام، طوماری بلند میطلبد، بهزیستی توانسته در همه این ماموریتها عملکردی قابل قبول و حتی درخشان از خود نشان دهد و در دولت حاضر نیز با توجه به چالشهای اقتصادی و اجتماعی موجود، حرکتی رو به جلو داشته است.
فقط یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر از افراد دارای معلولیت به طور مستقیم خدمات مورد نیاز خود را از بهزیستی دریافت میکنند و در مجموع حدود هشت میلیون نفر معادل سه میلیون و ۱۵۰ هزار خانوار تحت پوشش خدمات سازمان بهزیستی قرار دارند به عبارتی حدود ۹ درصد جمعیت کشور و ۱۱ درصد خانوارهای ایران از خدمات این سازمان از حمایت شغلی تا پرداخت مستمری بهرهمند میشوند.
ایجاد اشتغال و ساخت مسکن یا پرداخت کمک هزینه سهم بزرگی در ارتقای کیفیت زندگی آسیب دیدگان اجتماعی دارد. تنها در حوزه اشتغال به گفته سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، از اول تاسیس سازمان بهزیستی کشور تا سالگرد ۴۴ سالگی آن ۸۱ هزار فرصت شغلی ایجاد شده اما در دولت چهاردهم ۱۷۰ هزار فرصت شغلی ایجاد شده که ۶۴ درصد بیشتر از میزان فرصت های شغلی ایجاد شده در کل تاریخ بهزیستی است.
علاوه بر ایجاد فرصت های شغلی برای جامعه هدف بهزیستی، این سازمان به دنبال آن است که با راهاندازی پنلهای خورشیدی در قالب تعاونی برای معلولان سخت شغل نیز اشتغال ایجاد کند. حسینی اخیرا اعلام کرده است که ۴۴۶۹ مرکز شبه خانواده و توانبخشی داریم که به دنبال این هستیم که در پشت بام این مراکز، پنل های خورشیدی راه اندازی کنیم تا درآمد ایجاد شود.
رشد ۶۲ درصدی بودجه بهزیستی
بودجه بهزیستی در دولت چهاردهم افزایش یافته است. حسینی رئیس بهزیستی در این باره می گوید: بودجه این سازمان در سال ۱۴۰۳ معادل ۵۲ همت بود، در سال ۱۴۰۴ به ۷۹ همت رسید و در سال ۱۴۰۵ به ۱۲۹ همت افزایش یافته است که رشد ۶۲ درصدی را نشان میدهد و از میانگین افزایش بودجه دستگاههای کشور بالاتر است.
سعید ابراهیمی رئیس مرکز امور حقوقی، مجلس و بودجه سازمان بهزیستی کشور با اشاره به رشد کمسابقه اعتبارات این سازمان در سال ۱۴۰۵ گفت: بودجه سازمان بهزیستی از ۷۹ هزار میلیارد تومان در سال گذشته به ۱۲۹ هزار میلیارد تومان رسیده است.
وی درباره اولویتهای هزینهکرد اعتبارات این سازمان اظهار کرد: رویکرد اصلی سازمان، سرمایهگذاری در حوزه پیشگیری از معلولیتها و آسیبهای اجتماعی است اما با توجه به شرایط کشور، اولویتها متناسب با نیازهای روز تغییر میکند به عنوان نمونه در ایام جنگ، نخستین اولویت سازمان بهزیستی، تأمین پرداختهای مستمر و حمایتهای معیشتی خانوادههای تحت پوشش بود تا فشارهای اقتصادی بر این خانوارها کاهش یابد.
وی افزود: در همان مقطع با مدیریت منابع مالی، زمان پرداخت مستمریها و حمایتهای مستمر نسبت به روال عادی تغییر کرد و تلاش شد این پرداختها زودتر از موعد انجام شود همچنین با همراهی دولت و مجلس، افزایش قابل توجهی در سرانه خدمات سازمان بهزیستی رقم خورد که از زمان تأسیس این سازمان تاکنون بیسابقه بوده است.
به گفته ابراهیمی، سهم بودجه سازمان بهزیستی از بودجه عمومی کشور نیز افزایش یافته است بهطوری که بالاترین سهم بهزیستی از بودجه عمومی کشور در سالهای گذشته ۱.۷ درصد بود اما این سهم اکنون به ۲.۴۰ درصد رسیده است.
بودجه اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان ۳۴ برابر شد
به گفته حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور، برای نخستین بار ردیف بودجه مستقلی برای اورژانس اجتماعی در نظر گرفته شد که اعتبار آن به ۳۰۰ میلیارد تومان رسید همچنین یکهزار و ۳۰۰ میلیارد تومان نیز برای صندوق ضمانت و حمایت از فرصتهای شغلی اختصاص یافت که این اعتبارات به انجام بهتر مأموریتهای سازمان کمک میکند.
وی با اشاره به اجرای قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت گفت: در سال ۱۴۰۰ تنها ۳.۶ درصد از اعتبارات مورد نیاز اجرای قانون تأمین میشد که رقمی حدود یکهزار و ۷۰۰ میلیارد تومان بود این میزان در سالهای بعد به ترتیب به ۴.۶ درصد، ۵.۳ درصد و ۸.۸ درصد رسید و در سال ۱۴۰۴ به ۱۲.۷ درصد و در سال ۱۴۰۵ به ۲۳.۶ درصد افزایش یافت، به عبارتی بودجه اجرای قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت طی این سالها ۳۴ برابر افزایش یافته است.
حسینی یادآور شد: در سال ۱۴۰۳ فقط ۸ درصد از قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت، اعتبار میگرفت که امسال با هفت برابر شدن اعتبارات به ۲۴ درصد رسیده است.
افزایش ۵۰ درصدی مستمری مددجویان بهزیستی
در سال ۱۴۰۳ مستمری مددجویان سازمان بهزیستی ۳۰ درصد افزایش یافت، این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۴۰ درصد رسید و مجلس شورای اسلامی برای سال ۱۴۰۵ افزایش ۵۰ درصدی مستمری مددجویان را تصویب کرد، بر اساس ضوابط اجرایی بودجه، مبلغ مستمری ماهانه خانوارهای تحت پوشش از ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان برای خانوار یک نفره آغاز شد و برای خانوارهای پنج نفره و بیشتر به ۶ میلیون و ۵۷۰ هزار تومان میرسد.
میزان مستمری بر اساس تعداد اعضای خانوار تعیین شده و در مقایسه با سال گذشته افزایش قابل توجهی را نشان میدهد. این افزایش در چارچوب بودجه سال ۱۴۰۵ و با اولویت پرداخت به دهکهای درآمدی پایینتر اعمال میشود. خانوار یک نفره ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار تومان، خانوار دو نفره ۲ میلیون و ۹۸۵ هزار تومان، خانوار سه نفره ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان، خانوار چهار نفره ۵ میلیون و ۳۷۰ هزار تومان و خانوار پنج نفره و بیشتر ۶ میلیون و ۵۷۰ هزار تومان دریافت میکند که افزایش محسوسی با مستمری سال گذشته دارد.
حسینی رئیس بهزیستی در این باره می گوید: به ۱۰۰ هزار نفر مستمری پرداخت می شود که با این وجود همچنان ۴۱ هزار نفر پشت نوبت هستند و تعدادشان کم نمی شود، بنابراین اولویت این است که جامعه هدف را از طریق مهارتآموزی و هدایت شغلی از چرخه مستمری خارج کنیم. سیاست ما حرکت از اعانهپردازی به سمت توانمندسازی و فرصتآفرینی است به گونهای که به جای افزایش آمار افراد تحت پوشش باید روزی برسد که گزارش دهیم تعداد افراد نیازمند خدمات حمایتی کاهش یافته است.
رشد ۳ برابری اعتبارات تجهیزات توانبخشی
مطابق با ماده ۷ قانون حمایت از افراد دارای معلولیت، سازمان بهزیستی کشور مکلف است با هدف حمایت از نگهداری و مراقبت افراد دارای معلولیت شدید و خیلی شدید نیازمند و افراد دچار معلولیتهای چندگانه نیازمند در خانواده پس از ارائه خدمات آموزشی و مشاورهای به خانوادهها نسبت به پرداخت حق پرستاری یا مددکاری به سرپرست، همسر یا قیم این افراد اقدام کند یا خدمات مراقبتی و نگهداری از افراد دارای معلولیت را از طریق مراکز وابسته به خود یا حمایت از مراکز غیردولتی اعم از خصوصی، تعاونی، خیریه و تشکلهای مردم نهاد ارائه کند که دولت چهاردهم در راستای این ماده قانونی اقداتی را انجام داده است.
فاطمه عباسی معاون توانبخشی سازمان بهزیستی کشور در گفت و گو با ایرنا با اشاره به رشد حدود ۳ برابری اعتبارات تجهیزات توانبخشی گفته بود: منابع این سازمان برای تجهیزات توانبخشی در سال ۱۴۰۳ نیم همت بود که سال ۱۴۰۴ به یک همت رسید و امسال ۱.۳ همت برای تجهیزات توانبخشی تخصیص داده شده است. مطمئنا باید برای توزیع تجهیزات توانبخشی اولویت بندی کنیم، آنهایی که دهک های پایین تر هستند اولویت بیشتری از جهت دریافت تجهیزات داشته باشند، باید آنها را با دیدگاه عدالت ترجیحی در ابتدای لیست دریافت کنندگان تجهیزات قرار دهیم و امیدواریم هیچ پشت نوبتی نداشته باشیم.
وی همچنین از افزایش حق پرستاری و تعداد مددجویان مشمول خبر داد و گفت: سرانه خدمت حق پرستاری برای مددجویان این سازمان که سال گذشته چهار میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بود امسال در راستای سیاستهای خانوادهمحوری به حدود هشت میلیون تومان رسیده است.
عباسی خاطرنشان کرد: تعداد دریافت کنندگان حق پرستاری در سه سال اخیر از ۷۰ هزار نفر به ۱۶۱ هزار نفر رسیده است و سرانه هر خدمت، ماهانه ۸۰ درصد افزایش پیدا کرده است یعنی از چهار میلیون و ۲۰۰ هزار تومان به هفت میلیون و ۸۵۰ هزار تومان رسیده است. افزایش سرانه برای خانوادههایی که فرزند اوتیسم یا ضایعه نخاعی دارند نیز ۹۰ درصد یعنی هشت میلیون تومان در ماه است. پشت نوبتی ها را داخل چرخه حق پرستاری آوردیم.
رشد ارائه خدمات روانشناختی
ارائه خدمات مشاوره و روانشناختی تاثیری بسزا در کنترل آسیب های اجتماعی دارد. حسینی رئیس بهزیستی با اشاره به ارائه خدمات مشاوره و روانشناختی حضوری از سوی بهزیستی به مردم گفت: در دولت پیشین، یک میلیون و ۴۰۵ هزار و ۸۲۵ مورد از این خدمت به مردم ارائه شد که این رقم در دولت چهاردهم به ۲ میلیون و ۸۵۰ هزار و ۱۵۸ مورد با ۱۰۲ درصد رشد رسیده است.
وی تصریح کرد: همچنین خدمات مشاوره و روانشناختی غیرحضوری از طریق خط صدای مشاور ۱۴۸۰ از یک میلیون و ۶۴۱ هزار و ۶۹۶ مورد در دولت سیزدهم، طی ۲ سال فعالیت دولت چهاردهم به ۲ میلیون و ۴۰۱ هزار و ۸۸۱ مورد رسیده که ۱۰۷ درصد رشد داشته است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور گفت: در حوزه پرداخت یاری برگ خدمات مشاوره به نیازمندان نیز در دولت پیشین به ۵۹ هزار و ۱۹۰ نفر ارائه شده بود که این رقم در ۲ سال به ۱۳۸ هزار و ۷۱۲ نفر با رشد ۱۳۴ درصدی افزایش یافته ضمن اینکه در حوزه آسیب های اجتماعی نیز تعداد مراکز اجتماع محور از ۶ هزار به بیش از ۱۴ هزار مرکز و تعداد واحدهای صیانت اجتماعی از بهبودیافتگان اعتیاد از ۳۹۰۰ مرکز به ۸۳۰۰ مرکز افزایش یافته است.
رویکرد محلهمحوری در دولت چهاردهم
محلهمحوری از سیاستهای اصلی دولت چهاردهم و یکی از برنامههای اصلی سازمان بهزیستی است و در این راستا ۲۷۵۰ پایگاه «سلام محله» در سراسر کشور ایجاد شده است. این پایگاه ها با هدف تقویت پیوندهای اجتماعی و بازگشت به محلهگرایی راهاندازی شده است.
در این طرح فعالان محلی، مدارس، مساجد و تشکلهای محلهای به عنوان هسته اولیه انجمنها، تشکیل باشگاهها و گروههای داوطلبانه کوچک برای حل مسائل محلی شناسایی می شوند و همکاری جمعی شکل می گیرد.
توسعه توانبخشی مبتنی بر جامعه
سالها تجربه فعالیت گروههای اجتماعمحور بهزیستی از جمله گروههای توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR)، سرمایه ارزشمندی را در اختیار سازمان قرار داده است؛ به گفته حسینی رئیس بهزیستی بیش از ۶۱۰ هزار فرد دارای معلولیت تحت پوشش توانبخشی مبتنی بر جامعه CBR قرار دارند و افراد تحت پوشش این برنامه در مناطق شهری تا پایان سال ۱۴۰۵ به ۲۵۰ هزار نفر می رسد.
حسینی با تأکید بر ضرورت تقویت برنامه توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) گفت: CBR هنوز به عنوان یک برنامه محلهمحور قدرتمند ظاهر نشده و ظرفیت بسیار بالایی دارد، توسعه این برنامه در شهرها و گسترش دامنه آن به فعالیتهای جدید، اقدام ارزشمندی است اما همچنان در این حوزه جای کار فراوانی وجود دارد و باید این برنامه بیش از پیش در بستر طرح سلام متجلی شود.
ایجاد ۲۵ هزار واحد مسکونی برای مددجویان بهزیستی
دولت چهاردهم در کنار تداوم حمایتهای معیشتی، با اجرای برنامههای اشتغال، مسکن، آموزش و بیمه اجتماعی، مسیر توانمندسازی مددجویان را دنبال کرده و در این مدت ۱۳۰ هزار فرصت شغلی و ۲۵ هزار واحد مسکونی برای جامعه هدف بهزیستی فراهم شده است. همچنین در این دولت ۷ هزار زن سرپرست خانوار، صاحب خانه شدند.
در هفته بهزیستی نیز ۲۰۶۸ پروژه مسکن با ارزش ۲۱۰۰ میلیارد تومان به بهره برداری رسید.
به گفته حسینی رئیس بهزیستی، در دولت چهاردهم ۲۵ هزار واحد مسکونی ویژه افراد دارای معلولیت احداث و تحویل شده که ۸۰ درصد آنها با استانداردهای دسترس پذیری ساخته شدهاند؛ امسال نیز ساخت ۹ هزار و ۶۰۰ واحد دیگر در دستور کار قرار دارد.
وی افزود: امسال ۲۷ هزار و ۳۰۰ فرصت شغلی برای معلولان ایجاد کردیم و ۴۵ هزار نفر از بیمههای اشتغال برخوردار شدند. ۳۵ پنل خورشیدی ۳ مگاواتی طراحی کردیم که ۱۲۰ هزار معلول سخت اشتغال را صاحب درآمد میکند.
عملکردهای بهزیستی در دولت چهاردهم مانند اجرای برنامه های غربالگری تنبلی چشم و شنوایی چنان وسیع است که اشاره به آنها به کتابی قطور نیاز دارد اما در این دولت علاوه بر ایجاد اشتغال، پایدارسازی شغل با پنج اقدام مهم از جمله ایجاد شبکه تسهیلگران شغلی، راهاندازی صندوق حمایت و ضمانت فرصتهای شغلی، کمکهزینه آمادهسازی شغلی، راهاندازی سامانه جامع اشتغال پیگیری شده است.
راه اندازی ۱۱ مرکز اقامتی شبانهروزی طیف اوتیسم، برقراری دو ردیف اعتباری جدید شامل «ارتقای کارایی» و «حق بیمه خویشفرمایی و کارفرمایی افراد دارای اختلال طیف اوتیسم» برای نخستین بار، توسعه ناوگان اورژانس اجتماعی، راهاندازی گام نخست پایگاه مرکز کنترل عملیات اورژانس اجتماعی (EOC)، پوشش بیمهای حدود ۱۰۸ هزار زن سرپرست خانوار در روستاها و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر و تربیت مترجم ناشنوا از دیگر عملکردهای بهزیستی در دولت چهاردهم به شمار می رود.
عملکرد سازمان بهزیستی در دولت حاضر نشاندهنده عزم جدی این نهاد برای ارتقای کیفیت زندگی اقشار آسیبپذیر و تقویت بنیانهای اجتماعی کشور است. با برنامهریزیهای دقیق و اجرای طرحهای مؤثر، بهزیستی توانسته است در زمینههای مختلف گامهای بلندی بردارد. این تلاشها نه تنها تأثیرات مثبتی بر روی افراد تحت پوشش داشته بلکه موجب افزایش آگاهی عمومی نسبت به مسائل اجتماعی و ضرورت حمایت از یکدیگر نیز شده است.